Katarzyna Malak
Przy niewielkiej liczbie zleceń trasę można jeszcze ułożyć ręcznie. Sytuacja komplikuje się, gdy jednego dnia trzeba obsłużyć wiele punktów, rozdzielić zadania między kilku kierowców i dopasować przejazdy do dostępnych pojazdów. Wtedy planowanie przestaje być prostym wyborem kolejności adresów. Staje się zadaniem operacyjnym, w którym trzeba pogodzić czas, możliwości floty, wymagania odbiorców i koszty realizacji.
W takim środowisku największym problemem nie jest samo wyznaczenie drogi z punktu A do B. Trudność polega na znalezieniu układu wielu tras, który da się rzeczywiście wykonać. Jeżeli każda zmiana zlecenia wymaga ręcznego przeliczania kilku przejazdów, planista szybko traci czas na porównywanie wariantów zamiast zajmować się wyjątkami i decyzjami wymagającymi doświadczenia.
Przy większej liczbie zleceń trzeba jednocześnie odpowiedzieć na kilka pytań. Który kierowca powinien pojechać do danego odbiorcy? Czy wybrany pojazd może obsłużyć dany ładunek? Czy wizyta zmieści się w godzinach dostępności punktu? Ile czasu zajmie sama obsługa na miejscu? Czy po wykonaniu wszystkich zadań kierowca zdąży zakończyć pracę zgodnie z harmonogramem?
MapGO rozwiązuje ten problem przez jednoczesne planowanie tras dla wielu pojazdów. System analizuje punkty, dostępne pojazdy i warunki określone przez planistę, a następnie przygotowuje podział zleceń oraz kolejność odwiedzin. W efekcie planista nie musi budować każdej trasy osobno, lecz otrzymuje jeden plan obejmujący wybraną flotę.
Najkrótszy przejazd nie zawsze będzie najlepszym rozwiązaniem. W praktyce odbiorca może przyjmować dostawy tylko w określonym przedziale czasu, kierowca ma ustalone godziny pracy, a samochód ograniczoną ładowność. Dlatego sensowny plan musi brać pod uwagę nie tylko sieć dróg, ale również zasady realizacji zleceń.
W MapGO podczas optymalizacji można uwzględniać między innymi okna czasowe punktów, czas obsługi, godziny pracy kierowców, ładowność pojazdów, dostawy i odbiory, priorytety wizyt, powrót do bazy oraz przypisanie punktów do określonych pojazdów lub ich cech. Jeżeli części punktów nie da się obsłużyć przy zadanych warunkach, system wskazuje je jako nieobsłużone, dzięki czemu planista od razu widzi miejsca wymagające korekty.
Praca z narzędziem zaczyna się od zebrania miejsc do odwiedzenia i pojazdów dostępnych w danym dniu. Punkty mogą pochodzić z zapisanej bazy obiektów użytkownika albo zostać zaimportowane z pliku XLSX. Następnie określa się parametry wpływające na wynik i uruchamia obliczenia. Po ich zakończeniu planista może sprawdzić podział zleceń i kolejność punktów na mapie przed przekazaniem tras kierowcom.
W tym miejscu szczególnie przydatna jest aplikacja do optymalizacji tras, ponieważ pozwala przenieść część czasochłonnych obliczeń z arkuszy, map i ręcznych notatek do jednego procesu. Planista nadal określa zasady, które mają obowiązywać, ale nie musi samodzielnie testować każdej możliwej kombinacji punktów i pojazdów.
Gotowe trasy mogą być przekazywane do mobilnej części MapGO na urządzeniu kierowcy. Kierowca widzi przypisane punkty oraz ich kolejność, a po uruchomieniu nawigacji może przejść do Google Maps. Taki podział ról porządkuje współpracę między osobą planującą przejazdy a osobami realizującymi je w terenie.
Korzyść z automatyzacji rośnie wraz z liczbą zależności. Przy kilku stałych adresach ręczne planowanie może być wystarczające. Przy wielu punktach, kierowcach i ograniczeniach każda zmiana może jednak wpływać na kilka tras jednocześnie. Dochodzi nowy odbiór, jeden punkt przesuwa godzinę przyjęcia, pojazd staje się niedostępny albo trzeba zmienić bazę końcową. Wtedy szybkie przeliczenie całego układu jest znacznie bardziej praktyczne niż poprawianie planu fragment po fragmencie.
Automatyczne układanie przejazdów pomaga też utrzymać spójne zasady planowania. Zamiast opierać decyzje wyłącznie na pamięci lub intuicji, można z góry wskazać warunki, które mają zostać uwzględnione. Dzięki temu łatwiej ocenić, czy problem wynika z samej kolejności przejazdów, czy z ograniczeń operacyjnych, których nie da się jednocześnie spełnić.
Osobnym elementem MapGO jest Kalkulator tras. Służy on do wyznaczania przejazdu według kolejności ustalonej przez użytkownika, bez automatycznej zmiany punktów. Dla tak przygotowanej trasy generowany jest raport z odległościami, czasem przejazdu oraz kosztami poszczególnych odcinków. Po ustawieniu odpowiednich parametrów kalkulacja może obejmować paliwo, godzinowy koszt wykorzystania pojazdu, koszt kilometra i opłaty drogowe, a zbiorcze dane można wyeksportować do XLSX.
Taka analiza przydaje się nie tylko do kontroli wydatków. Pozwala wcześniej porównać warianty realizacji, lepiej ocenić opłacalność konkretnego przejazdu i oddzielić etap planowania kolejności zleceń od późniejszej analizy kosztów. W firmach wykonujących wiele kursów nawet drobne różnice w organizacji przejazdów mogą mieć znaczenie, dlatego warto opierać decyzje na danych dostępnych jeszcze przed wyjazdem.
Automatyzacja nie oznacza rezygnacji z kontroli planisty. Oprogramowanie przygotowuje wynik na podstawie wskazanych danych i ograniczeń, ale przed zapisaniem trasy można go sprawdzić. To ważne, ponieważ część decyzji zawsze wynika z bieżącego kontekstu: priorytetowego klienta, nietypowego zlecenia, czasowej niedostępności pojazdu czy potrzeby ręcznej korekty.
Największą wartością takiego podejścia jest uporządkowanie całego procesu. Punkty, pojazdy, ograniczenia, kolejność przejazdów i przekazanie zadań kierowcom tworzą jeden ciąg pracy. Zamiast poświęcać większość czasu na ręczne układanie wariantów, planista może skupić się na kontroli wyniku i reagowaniu tam, gdzie rzeczywiście potrzebna jest decyzja człowieka.
